Course Landaise

 

  1. Nazwa

la Course Landaise

 

  1. Nazwa w języku rodzimym

la Course Landaise

 

  1. Miejsce praktykowania

Sport jest praktykowany w całym departamencie Landes, w zachodniej połowie Gers, Garlin, Pyrénées-Atlantiques, Captieux, Gironde, Maubourguet i Castelnau-Rivière-Basse w Hautes-Pyrenees. Wszystkie te miasta mają areny, infrastrukturę wymaganą do organizowania zawodów. La Course Landaise to sport należący do dziedzictwa kulturowego Gaskonii (Gascon). La Course Landaise, tradycyjny sport Gaskonii, jest dziś nadal głównym wydarzeniem na wiejskich festiwalach. Jego nowoczesna forma pochodzi z 1830.

 

  1. Historia

Pasja mieszkańców Gaskonii do wyścigów krów to długa historia. Świadczy o tym znaleziony dokument w archiwach miasta Bayonne z 1289 r. Oczywiście nie wyglądało to jak Course Landaise, jaki znamy dzisiaj.

Pierwsze wyścigi polegały na bieganiu, w wąskich uliczkach średniowiecznych miast, przed zwierzętami, które rzeźnicy prowadzili do rzeźni. Krowy, woły i byki pozwalały młodym ludziom poszukiwać wrażeń, zmierzyć się z rogami, a jednocześnie przeciwstawić się władzom cywilnym i religijnym, które surowo potępiały praktyki uważane za anarchistyczne i pogańskie.

Świadectwa na temat sportu z udziałem krów odnotowywano od stuleci w południowo-zachodniej Francji. Najstarszy autentyczny dokument zachowany w Archiwum Narodowym (z 1457 r.) odnosi się do dawnego zwyczaju biegu krów i wołów na ulicach Saint-Sever w czasie święta Św. Jana (Saint-Jean). Podobnie w La Teste-de-Buch, tradycja polegała na tym, że krowy biegły przez wydmy, a zawodnicy starali się przeskoczyć przez zwierzęta, odbywało się to na piasku, a zatem było mniej niebezpieczne.

Course Landaise doskonale ilustruje kulturę Gaskonii, kulturę popularnych świąt, odwagi i emocji. Paradoksalnie, władze publiczne, chcąc zakazać, a potem kontrolować zawody, nakładając pierwsze rozporządzenia i budując pierwsze aren, pozwoliły Course Landaise rozwinąć się, zakorzenić i stać się popularną tradycją regionu. Dopiero więc w XIX wieku Course Landaise przybrało formę zorganizowaną. Przede wszystkim wiązało się to z obowiązek praktykowania tego sportu w ograniczonym i zamkniętym miejscu, otoczonym widownią, a nie swobodnie na ulicy, jak miało to miejsce do tego czasu. Użycie sznura i rola osoby odpowiedzialnej za ów sznur były już znane pod koniec rewolucji francuskiej i to w tej ograniczonej przestrzeni areny, skaczący wykonywali swe ewolucje. Wśród nich najbardziej znane to:

- la feinte (fortel, zwód) - stworzona przez braci Darracq z Laurède w 1831 roku,

- l’écart (unik), wykonany po raz pierwszy przez Cizosa w 1850 roku,

- le saut (salta), wykonane po raz pierwszy przez Charlesa Kroumira w 1886 roku w Peyrehorade

Należy również zauważyć, że w tym czasie odbywały się także inne rodzaje zawodów z udziałem krów, czy nawet byków (np. wbijanie włóczni w kark biegnącego zwierzęcia). Przez cały XIX wiek ten gaskoński sport był nazywany Course de Taureaux" (albo Course aux Taureaux). Ważną datą jest 17 i 18 października 1852 roku, gdy w Magescq, pojawia się bydło pochodzenia iberyjskiego, które jest bardziej odpowiednie niż bydło miejscowe dla organizacji zawodów.

Pojawienie się hiszpańskich walk byków we Francji w samym sercu XIX wieku oznaczało przybycie hiszpańskiego bydła, narodziny pierwszych ganaderos, pierwsze cuadrillas ... Odtąd dzielni zawodnicy stają się torreadorami, przyjmą swoje ubrania ze światła, muzyka pojawi się na trybunach. To w tym czasie zawodnicy (torreadorzy) przyjęli zwyczaj noszenia białych spodni i kolorowych bolero, zdobionych złotymi lub srebrnymi elementami. Pojawia się także zwyczaj owijania końców rogów najbardziej niebezpiecznych zwierząt.

Wiele aren powstało w XIX i XX wieku, zwłaszcza w departamentach Landes, Gers i Gironde. Dziś zawody Course Landaise odbywają się zwłaszcza w Landes i Gers, gdzie sezon trwa od marca do października, a także zwyczajowo w dzień patrona. Nadal sport praktykuje się w kilku regionach Pirenejów Atlantyckich, a nawet w Hautes-Pyrenees, mniej popularny sport jest w Gironde. Areny w La Teste i Arcachon zostały zniszczone, a Bordeaux kultywowało tej tradycji aż do połowy XX wieku. Wydarzenia na mniejszą skalę odbywają się także w Floirac, La Brède i Captieux.

 

  1. Opis

Jest to jedna z czterech form tego typu walk praktykowanych na świecie. Różni się od pozostałych trzech (corrida, portugalska corrida i Camargue) dwiema cechami szczególnymi: po pierwsze, praktykuje się ją prawie wyłącznie z udziałem krów, a nie byków. Druga cecha, którą dzieli z rasą Camarguaise, polega na tym, że zwierząt nie zabija się ani podczas wyścigu, ani po nim.

Torreadorzy rywalizują w konfrontacji z krowami hiszpańskiej rasy Brava i Toro de Lidia, które nazywane są „Coursières”, hodowane przez Ganaderos położonych w regionie Landes, głównie między Dax i Aire-sur-l'Adour. Każde gospodarstwo ma swoją cuadrillę lub zespoły torreadorów, posiada także swoje barwy.

Torreadorów, lokalnie znanych „Coursayres” w Gasconii, dzieli się na dwie kategorie:
- Les écarteurs, to podstawowe postacie w Course Landaise, czekają na krowy na arenie, gdy te wybiegają, uchylają się w ostatniej chwili, unikając w ten sposób zderzenia. Unik może być wykonany "na zewnątrz", " do wewnątrz" (to znaczy po stronie liny, a więc poza ochroną trzymającego linę) lub z liną na ziemi.

             

- Les sauteurs (skoczkowie) czekają na krowę i wykonują skok nad krową, której droga biegu musi być prosta. Są to, z rzadkimi wyjątkami, gimnastycy.

       


W przeszłości, niektórzy wybitni sportowcy łączyli obie te formy (tzn. unikanie ze skokami).

Istnieje kilka rodzajów uników, ale puryści najbardziej doceniają technikę uniku, gdy rogi zwierzęcia przechodzą w okolicach nerki torreadora. Jedyny ośrodek treningowy dla torreadorów Course Landaise znajduje się w Pomarez.
 

Krowy, zwane także "courières", to samice byków walczących w corridzie. Każda z nich ma swoje imię. Przed wybiegnięciem na arenę są one zamykane w lożach. Mocuje się im linę wokół rogów, aby móc zapewnić bezpieczeństwo podczas walki na arenie. Po rozpoczęciu zawodów krowy wychodzą w ustalonym wcześniej porządku pod opieką osoby prowadzącej (Gascon courdayre) i dwóch trenerów. Umieszczają oni zwierzę przed torreadorem na skraju toru, skąd zaczynają swój bieg. Piętnastu hodowców (lub ganaderos) hoduje 1,500 krów w warunkach dużej swobody, z czego ponad połowa krów urodziła się w regionie Landes. Dzięki temu mają one charakter pół dzikego zwierzęcia, które jest bardzo ofensywne. Najważniejsi hodowcy kupują co roku sto młodych krów w Hiszpanii, w gospodarstwach w regionie Salamanki, aby uzupełnić swoje stado.
Krowa wychodzi po raz pierwszy na arenę w wieku trzech lub czterech lat i kontynuuje swoją karierę, aż osiągnie wiek około trzynastu lat. Może ona żyć dłużej niż dwadzieścia lat. Waży od 300 do 400 kg (masa byka wynosi od 450 do 600 kg).

 

  1. Stan obecny:  sport praktykowany

Cztery typy Course Landaise:

  1. Course formelle

To wyścig, który odbywa się przez cały sezon. To tutaj buduje się reputacja ludzi i krów. Trwa około 2:15 z przerwą i zawsze zaczyna się od parady Les écarteurs, do Marszu Cazérienne granego na harmonii, której muzyka następnie towarzyszy w trakcie zmagań.
W sezonie (temporada), pięć grup hodowców (ganaderías) i pięć drużyn sportowców (cuadrillas) bierze udział w zawodach drużynowych i indywidualnych. W trakcie zawodów cuadrilla (ekipa sportowców) składa się z siedmiu écarteurs w bolero i czterech mężczyzn ubranych na biało (skoczek, dwaj trenerzy i obsługa liny). Ten rodzaj zawodów odbywa się głównie w Chalosse, Tursan, Armagnac, North Béarn i Bigorre.
Minimum dziesięć krów uczestniczy w zawodach. Są zamykane w lożach. Osiem wychodzi w pierwszej części, w tym krowa, nad którą ewolucje wykonuje skoczek, krowa bez liny i tzw. vache de l'Avenir (krowa, która pierwszy raz jest na linie) oraz pięć krów na linach, które używane są do pokazu uników. W drugiej części wychodzi sześć krów, w tym pięć do rywalizacji uników, a jedna do rywalizacji w skokach.
Na koniec rywalizacji, jury ogłasza indywidualne wyniki każdego zawodnika i wynik krowy. Wynik ten zostanie wykorzystany do obliczenia "challenge", punktacji rywalizujących w sezonie pięciu cuadrillas; jury wyznacza również trzech najlepszych écarteurs zawodów, którzy są zaproszeni do wspięcia się na podium i odbioru nagród, są to osoby, które wykonały dziesięć najlepszych uników na dwóch różnych krowach.

  1. Concours landais

Także w tych zawodach biorą udział najlepsi torreadorzy, którzy rywalizują między sobą. W zależności od budżetu zawodów, bierze udział od dwóch do pięciu ganaderías, każda z określoną kontraktem grupą krów (coursières).

Les écarteurs oraz les sauteurs (skoczkowie) są wybierani indywidualnie przez organizatorów zgodnie z własnymi kryteriami; najczęściej bez rozróżnienia cuadrilla, o najlepszej pozycji w rankingu Course Landaise. Każde zawody mają własne zasady zarejestrowane w Fédération Française de la Course Landaise.
Te zawody są zatem okazją do zaprezentowania najlepszych krów każdej z rywalizujących ganaderías i przeciwstawienia ich najlepszym torreadorom. Trudność wynika z faktu, że każdy zawodnik rywalizuje z udziałem krowy, o której niewiele wie. To najciekawsza konkurencja Course Landaise, najbardziej dyskutowana, ale i najbardziej niebezpieczna. Najważniejsze zawody z udziałem z pięciu ganaderías odbywają się w Aire-sur-l'Adour, Saint-Sever, Nogaro (wyścig Złotego Rogu), 14 lipca na Mont-de-Marsan na uroczystości w Madeleine, w sierpniu w Hagetmau i Dax z okazji uroczystości Dax, która jest najstarsza i najbardziej prestiżowa w oczach écarteurs. Każdego roku organizowanych jest kilkanaście zawodów.

  1. Course mixte

Zawody zwane także wyścigami drugiej kategorii. Zawody mieszane (course mixte) są organizowane dla publiczności amatorskiej. Są podzielone na dwie części: pierwsza część to course formelle, ale z krowami mniej agresywnymi, druga część jest zarezerwowana dla gier na arenie, zwana także toro-ball lub toro-pool, gdzie publiczność może brać w nich udział. Wiele wyścigów mieszanych (course mixte) organizowanych jest w pobliżu nadmorskich kurortów, stad też przyciągają one głównie letników. Niektóre zawody, dostosowane do wymagań tej publiczności, zawierają tylko element zabawy.

  1. Intervache lub totoball

Ten właściwie tylko zabawa. Często w tego typu imprezach wielu Gaskończyków ma swój pierwszy kontakt z krowami. Każdego lata organizuje się ok. stu tego typu imprez.

 

Federacja i Komitet organizatorów (La Fédération et les Comités organisateurs partenaires) organizują różne poziomy zawodów od marca do października. Oprócz formalnych wyścigów (course formelle) ganaderías i cuadrillas, organizowanych podczas uroczystości w większości miasteczek i wiosek Gaskonii, najważniejsze coroczne wydarzenia to:
- zawody „challenge” (o punkty) - to około 110 zawodów rocznie. Rywalizacja pozwala wyznaczyć na koniec sezonu zwycięzcę écarteurs i zwycięzców skoków, oficjalną klasyfikację zawodów Course Landaise. Sześciu najlepszych écarteurs i czterech najlepszych skoczków uczestniczy w końcu sezonu w finale mistrzostw Francji écarteurs i skoczków, tradycyjnie w pierwszą niedzielę października. Pięć "drugich" formacji bierze udział tylko w zawodach indywidualnych: "escalot";
- konkurs indywidualny - Po każdym wyścigu formalnym (course formelle) podium zwycięzców dnia (przy każdych zawodach, podczas mistrzostw Francji);
- konkurs drużynowy - Puchar cuadrillas.

 

Podczas zawodów, wszystkie ewolucje są oceniane przez jury (écarteurs i sauteur oddzielnie, według właściwej punktacji). Członkowie jury stanowią część grupy sędziowskiej La Fédération Française de la Course Landaise. Po trzech latach stażu są oni akceptowani przez najstarszych sędziów, a wybór jest potwierdzany przez Komitet Sterujący FFCL (Comité Directeur de la FFCL). W zespole sędziów, delegat sportowy odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie wyścigu we wszystkich jego aspektach: monitorowanie przepisów sportowych, jakości toru, urządzenia bezpieczeństwa. Jest on oficjalnym przedstawicielem FFCL i ma prawo działać w jego imieniu, jeśli to konieczne. W 2007 r. nowe i surowsze środki, egzekwowane przez wszystkie inne federacje sportowe, wzmocniły autorytet jurorów. Wystarczy, że pokażą oni żółty szalik, aby ostrzec szefa cuadrilla, który jest jedyną osobą uprawnioną do rozmowy z członkami jury. W razie potrzeby pojawia się czerwony szal, co skutkuje większymi karami dla zawodników i grupy, którą reprezentują.

 

Course Landaise to sztuka konfrontacji i unikania naturalnej agresji krowy, która w trakcie zawodów szybko uczy się zachowania człowieka i próbuje mu przeciwdziałać, przewidując jego zachowanie. Gdy krowa zyskuje tę wiedzę, rola trzymającego sznur staje się coraz ważniejsza, aby kierować zwierzęciem. Każda krowa ma róg, który preferuje w tych atakach, z tej strony jest bardziej niebezpieczna. Écarteurs wykonuje swoje ewolucje ze strony „słabszego rogu”, a trzymający sznur operuje po stronie „mocnego” rogu”. Właśnie dlatego ten szczegół nadaje więcej wartości ewolucji związanej z unikiem „do wewnątrz".
 


Aby ustalić ranking zwierząt, istnieją cztery kategorie:

1 do 3 punktów: nowe krowy, które dobrze współpracują z osobą trzymającą je na linie, nie stanowią zagrożenia, a zawody są przyjemne i bezpieczne;
3 do 4 punktów: krowy szybkie, które przechodzą do biegu od razu, pochylają głowę, pozwalają wykazać się osobom trzymającym linę, choć bez zbytniego ryzyka;
5 do 6 punktów, a nawet 7 lub 8, jeśli wykazują się "w wyścigu": krowy twarde, czasami trudne, nie zawsze szybkie, co stwarza problemy dla écarteurs;
9 do 10 punktów: niebezpieczne krowy, które dominują nad człowiekiem i na arenie lub wręcz przeciwnie, są mistrzowsko zdominowane przez człowieka, który podejmuje wszelkie ryzyko.


Krowy przyszłości
1 do 5 punktów: do prezentacji (morfologia, rozmiar rogów);
1 do 10 punktów: za zachowanie na torze (bieg, zaangażowanie, aktywność)
1 do 10 punktów: za pracę torreadora, zwykle doświadczonego, którego główną misją jest uwypuklenie cech tej młodej krowy dla potrzeb zawodów Course landaise.

 

Do końca dziewiętnastego wieku arena była jedynie placem wiejskim lub terenami targowymi zamkniętymi wózkami umieszczonymi w kręgu na tę okazję. Pierwszy model hali powstał w Landes, na planie prostokąta (40 × 30 m), zaokrąglony na jednym końcu.
W 2004 r. zarejestrowano już 164 areny dla organizacji zawodów, wszystkie zostały przyjęte przez Federację. Aktualnie jest ich około 180, ale niektóre nie są już używane. Najwięcej wydarzeń ma miejsce w Tursan, Chalosse, Armagnac, dolinie Adour, na północy od Béarn i Bigorre, które to regiony koncentrują 80 aren.

Areny wyścigów Courses Landaises muszą odpowiadać potrzebom zawodów i koniecznością związaną z logiką ich organizacji. Według Landes Architecture and Environment Council of the Landes (CAUE des Moors), istnieją areny czasowe, areny posiadające trybuny lub areny w Hispano-Landaises, areny typu amfiteatr, drewniane amfiteatry zadaszone, areny typu hiszpańska wioska lub plac hiszpański (plazas). Areny mogą przybierać różne formy: podłużne, prostokątne lub w kształcie podkowy. Obiekty te są częścią lokalnego dziedzictwa. Specjalna nagroda przyznawania jest arenie najbardziej ukwieconej.

Wioska Pomarez en Chalosse ma areny zakryte. Jest uważana za najważniejsze miejsce dla Course Landaise. Organizuje się tam miedzy innymi festiwal z udziałem byków.

 

  1. Związki, federacje, kluby

 

Fédération Française de la Course Landaise

Boite postale 201

40282 St Pierre du Mont Cedex

Tel. (33)5.58.46.50.89

Fax (33)5.58.06.17.45

Mail: contact@ffcl.fr

Webside: http://www.courselandaise.org/

 

  1. Załączniki

Statut FFCL

Lista klubów

Areny Course Landaise

 

  1. Źródła informacji

 

Cent ans de la mutuelle des toreros landais (1906-2006), Ed Aquitaine Presse, 2006, 179p.

Les 50 ans de la Fédération (1953-2003), Ed Aquitaine Presse, 2003, 120p.

Castagnon R, Derrière la talenquère, Nogaro,  Ed Dauba, 1978, 156p.

Clic Clac : Histoire de la course landaise au XIX°, Ed Lacour, 1993 (réimpression de l’édition 1905), 92p.

Lafitte JB, La course landaise, Ed Hots, 1984, 143P

Laborde A, Au culte de l’Aficion, Ed Olé Olé Productions, 2005, 275p

Mouchès JC, Le prix du courage, Biarritz, Ed Atlantica, 2000, 98p

Plantevignes. M, Une histoire de la course landaise : la famille Barrère à Escalans depuis 1890, Mont-de-Marsan,  Ed Lacoste, 2002, 116p.

Rémy. G,  Les courses landaises, Mont-de-Marsan, Ed Lacoste, 1957, 64p.

Tastet. P, La course landaise : trait d’humour, Biarritz, Ed Atlantica, 1999

Valat.J, Pour la beauté du geste, Ed Loubatières, 1993, 89p.

Vidal.C, L’art au bout des cornes, Ed Images du Pays, 2004, 167p.

Cazalis B, Michel Agruna : une vie de défis, Aquitaine Presse, 2008, 174p.

Laborde.G, Dictionnaire encyclopédique des écarteurs landais, Ed Gascogne, 2008, 558p.

Lux. H, Henri Meunier, Mont-de-Marsan, Ed Lacoste, 1988, 178p.

C.A.U.E : Mémento des arènes landaises, Mont de Marsan, Ed CAUE, 2000, 64p.

Chenais M,  Arènes de silence, Ed ACDP, 2003, 160p.

Réal. J,  La course landaise, entre tradition et modernité, 1989-2009, Mémoire Mastier 1ère année Anthropologie historique, UPPA Pau, sous la direction de Abel Kouvouama, 2009.

Plantevignes M, La course landaise dans le Gers, Mémoire de DEA, UPPA, 2002.

Renard O : La vache de course landaise, Thèse doctorat vétérinaire, Toulouse, 2000, 141p.

Dauga M : La course landaise entre tradition et modernité, DEA sous la direction de M. Puyo, UPPA, 2000, 127p

Dauga M : Les toreros landais de 1880 à 1914, Maitrise d’histoire sous la direction de M. Papy, UPPA, 1997, 295p.

Lassalle S : La course landaise, fête traditionnelle dans le Sud Ouest de la France, Maitrise d’histoire sous la direction de F. Saumade, Université Paris X Nanterre, 1993.

Vergonzeanne N et Vidal C, Comprendre la course landaise, Ed Atlantica, 2014, 227p.

Poustis F, Nicolas Vergonzeanne, toujours plus haut ! Ed Passiflore, 2013, 140p.

Puzos M, Didier Goeytes, Ecarteur Landais, Ed Gascogne, 2012,  296p.

Puzos M, Tout savoir sur la Course Landaise, Ed Gascogne, 2014, 169p

     

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb.
Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym.